Circus & Artiesten
 |
In deze uitbreiding voor Carcassonne, komt een rondreizend circus het land bezoeken. Laat jouw meeples meedoen met de grootste spektakels en stapel ze als artiesten en maak imposante piramides. Als jouw circusdirectrice in de buurt is, krijg je nog meer punten.
Algemene informatie en opmerkingen
De derde editie, kortweg bekend als C3.1, van Circus & Artiesten werd in 2025 uitgeveven door HiG. Deze editie is grafisch gedetailleerder dan eerdere versies en heeft steden met afgekapte gebouwen.
Bevat 20 landtegels, waarvan één riviertegel. Al met al introduceert deze uitbreiding de volgende nieuwe elementen:
- Acrobatenplekken, nieuwe projecten waar spelers acrobatenpiramide kunnen bouwen met maximaal 3 meeples, die punten opleveren.
- Circuspkekken, nieuwe projecten waar het circus stopt om optredens te verzorgen.
- Circustent, een neutraal speelstuk dat de huidige plaats van het circus weergeeft.
- Prestatiefiches, die onder de circustent gelegd worden. Ze geven het aantal punten aan dat aan naastgelegen meeples wordt toegekend.
- Circusdirectrice, een nieuw type meeple dat extra punten oplevert voor mabijgelegen circussen en acrbatenplekken.
 |
Achterzijde
Deze uitbreiding is een herziene versie van Het Circus waarvan de tweede editie, korteweg aangeduid met C2, in 2017 werd uitgeven. Er werd nooit een uitvoering als eerste editie, kortweg bekend als C1, uitgegeven. De oorspronkelijke versie week licht af, bevat 20 landtegels (en geen riviertegel), 16 fiches met dezelfde waarden, maar het thema was gebaseerd op dieren, de circustent en de circusdirectrice meeples (voorheen de circusdirecteur genoemd). De tegelverdeling was behoorlijk vergelijkbaar, maar er waren enige variaties. De oorspronkelijke editie bevatte geen extra gewone meeples. |
Speelmateriaal
- 20 landtegels (gemarkeerd met
om te helpen bij het scheiden en sorteren van jouw tegels), waarvan één met een rivier en een circusplek. Er zijn 8 landtegels met een acrobatenplek en 11 met een circusplek
Tegel met een acrobatenplek
Tegel met een circusplek
Riviertegel met een circusplek
- 1 circustent
- 16 prestatiefiches: 1 x vlooi (waarde 1), 4 x jongleur (waarde 3), 5 x messenwerper (waarde 4), 3 x luchtacrobaat (waarde 5), 2 x vuurspuwer (waarde 6), 1 x drakendanser (waarde 7)
- Fiches (voor- en achterzijde)
- 6 circusdirectrices (1 in elke spelerskleur)
- 12 gewone meeples (6 sets van 2 in elke spelerskleur)
Spelregels
Voorbereiding
Aanvullende voorbereiding
Geef elke speler de circusdirectrice en de 2 gewone meeples in zijn kleur. Schud de prestatiefiches en leg ze gedekt als algemene voorraad naast het speelveld.
Als je met de mini-uitbreiding 
De Rivier speelt, schud je de nieuwe riviertegel door de gebruikelijke riviertegels.
Schud de rest van de nieuwe landtegels door de andere landtegels.
Elk nieuw spel-element wordt uitgelegd aan de hand van de 3 acties:
- 1. Landtegel leggen
- 2. Een meeple zetten
- 3. Puntentellingen afhandelen
Als een actie niet uitgebreid wordt uitgelegd, gelden de basisspelregels.
Circusveld, prestatiefiches & circustent
3. Puntentellingen afhandelen
  Als je een tegel met een circusplek aanlegt, handel je eerst zoals gebruikelijk alle puntentellingen af. Daarna leg je een willekeurig prestatiefiche uit de algemene voorraad op de circusplek (zonder ernaar te kijken). Daarnaa neem je de circustent van zijn huidige locatie (initieel van de zijdkant van het speelveld) en zet die op dat prestatiefiche. |
Nu trekt rood een willekeurig prestatiefice en legt die gedekt op de circusplek en zet de circustent erop.
Puntentelling van het prestatiefiche
Als je later in het spel een andere tegel met een circusplek aanlegt, hande je eerst de gebruikelijke puntentelling af. Daarna leg je een nieuw prestatiefiche op de circusplek en zet de circustent erop. Het vorige prestatiefiche is nu niet meer bedekt. Onthul het getal dat erop staat en handel onmiddellijk de puntentelling ervan af.
Daarna legt rood een nieuw prestatiefiche op de circusplek, verzet de circustent erheen, en onthult het nu onbedekte prestatiefiche. Het is de messenwerper (4).
Alle spelers krijgen nu punten voor hun eigen meeples die op de landtegel met het onthulde prestatiefiche en alle direct' en diagonaal aangrenzende landtegels staan. Jouw meeples genieten van het optreden.
Voor elk van jouw meeples krijg je het aantal punten dat op het onthulde prestatiefiche staat.
Geel krijgt 1 x 4 punten.
Opmerking: Abten, circusdirectrices, en acrobaten (zie Acrobatenplek) tellen ook mee als meeples.
Belangrijk: Bij de puntentelling van een prestatiefiche worden er geen meeples verwijderd!
Eindtelling
Bij de eindtelling, verwijder je eerst de circustent en handel je de puntentelling af voor het prestatiefiche dat eronder ligt. Pas daarna handel je de verdere puntentelling af.
Acrobatenplek
2. Een meeple zetten
 |
Er is nog een manier om arobaten op een acrobatenplek te zetten:
Als je, in een latere beurt, een landtegel direct of diagonaal aangrenzende aan een acrobatenplek aanlegt, dan mag je er een acrobaat op zetten in plaats van op de zojuist aangelegde tegel.
Er mogen maximaal 3 acrobaten, zelfs van verschillende kleuren, op dezelfde acrobatenplek staan.
- Rood heeft een tegel aangelegd. In plaats van daar een meeple op te zetten, zet rood een gewone meeple op de diagonaal aangrenzende acrobatenplek.
- In een latere beurt, legt ook blauw een tegel op een plaats grenzend aan de acrobatenplke en zet er een derde meeple op.
Als er 2 acrobaten op één plek staan, zet ze dan naast elkaar op de twee afgebeelde vakken. Wordt er een derde acrobaat toegevoegd, zet die dan op de "schouders" van de andere twee. Daarmee is de acrobatenpiramide "afgebouwd", en kunnen er geen meeples meer bij.
Als de tegel die je hebt aangelegd direct of diagonaal aan meerdere acrobatenplekken grenst, mag je keizen waar je de meeple neerzet.
3. Puntentellingen afhandelen
Pas als 3 acrobaten samen een piramide vormen kun je er punten voor krijgen. Je krijgt echter niet meeten punten voor een acrobaten piramide nadat die is afgebouwd.
De acrobaten willen hun vaardigheden immers nog enige tijd blijven vertonen.
Puntentelling van een acrobatenpiramide
Zet in een latere beurt je in 2. Een meeple zetten geen meeple, en neem je jouw abt niet terug, dan mag je doorgaan naar 3. Puntentellingen afhandelen en mag je de puntentelling van 1 acrobatenpiramide naar keuze afhandelen. Tenminste 1 van jouw meeples moet deel uitmaken van deze piramide. Alle betrokken spelers krijgen 5 punten voor elke meeple van hun spelerskleur.
 |
 |
Na de afhandeling van de puntentelling voor de piramide, neem je de betreffende meeples terug in voorraad. Daarna handel jde zoals gebruikelijk alle overige puntentellingen af en tenslotte verzet je de circustent.
Je mag nieuwe acrobaten op een acrobatenplek zetten nadat er punten zijn geteld voor de piramide.
Eindtelling
Bij de eindtelling , krijg je 5 punten voor elk van jouw acrobaten, ongeacht of de piramide is afgebouwd.
De circusdirectrice
2. Een meeple zetten
In plaats van een gewone meeple, mag je ook jouw circusdirectrice meeple op de zojuist aangelegde tegel zetten. Je mag haar op een weg, een stad, een klooster of liggend op een weide zetten.
3. Puntentellingen afhandelen
 |
Eindtelling
Bij de eindtelling, telt de circusdirectrice als een gewone meeple.
Verder krijg je 2 punten per circusplek en acrobatenplek op haar tegel en de tegels die er direct en diagonaal aan grenzen.
Speciale landtegels
 |
Samenvatting
|
Artiestenveld |
|
Tentveld |
|
Circusdirectrice |
|
Circustent |
Overige uitbreidingen
Dit gedeelte bevat aanvullende informatie over combinaties met andere Carcassonne-uitbreidingen.
Als jouw circusdirectrice bij de eindtellling op een weide ligt, wordt ze als boer gezien. Tijdens het spel wordt ze niet als boer, reiziger, ridder of monnik gezien.
Uitbr. 1 - Kathedralen & Herbergen
Je mag geen grote meeple als acrobaat inzetten. Bij de puntentelling van een prestatiefiche, telt jouw grote meeple ook mee.
Uitbr. 2 - Kooplieden & Bouwmeesters
Je mag jouw bouwmeester of varken niet aan jouw circusdirectrice toewijzen. Bij de puntentelling van een prestatiefice, leveren jouw bouwmeester of varken geen extra punten op.
De draak mag circusdirectrices verwijderen maar niet de circustent of presatiefiches. Je mag de fee aan een acrobaat toewijzen, ook als die bovenop een acrobatenpiramide staat. Hiertoe kan het nodig zijn om de piramide anders neer te zetten zodat jouw meeple onderaan staan. Vervolgens zet je de fee erbij.
Als de draak tijdens het bewegen op een tegel met meerdere acrobaten komt, waarvan er één beschermd wordt door de fee, dan worden de fee zelf en de betreffende acrobaat niet verwijderd. Alle andere acrobaten op deze tegel worden echter wel verwijderd.
Je mag een gewone meeple via een magische poort op een willekeurige acrobatenplek zetten.
Je mag volgens de gebruikelijke spelregels jouw circusdirectrice via een magische poort inzetten.
De puntentelling van acrobaten veroorzaakt geen fee-bonus. (10/2025)
Bij de puntentelling van een prestatiefiche tellen wachters op torens mee.
Uitbr. 5 - Bodes & Burgemeesters
Je mag geen burgemeester, bode, of vogelverschrikker als acrobaat inzetten. Bij de puntentelling van presatiefiches, tellen burgemeesters, bodes, en vogelverschrikkers mee.
Acrobatenplekken en circusplekken gelden voor wat betreft het verzetten van jouw bode als kruisingen.
Je mag de vaardigheid van de burgemeester niet gebruiken om een circusdirectrice te vervangen. Je mag alleen gewone meeples vervangen. (10/2025)
Je mag de vaardigheid van de burgemeester niet gebruiken om een gewone meeple door een circusdirectrice te vervangen. Je mag een gewone meeple alleen door een andere gewone meeple vervangen. (10/2025)
Je mag de vaardigheid van een vogelverschrikker niet gebruiken om die door een circusdirectrice te vervangen. Je mag hem alleen door een gewone meeple vervangen om hem plat leggen. (10/2025)
Uitbr. 6 - Tournooien & Emblemen
Je mag niet jouw circusdirectrice nomineren. Bij de puntentelling van een prestatiefiche, tellen genomineerde meeples zoals gebruikelijk mee.
Als je een prijs gewonnen hebt en er een prijstegel voor je ligt, dan trek je zoals gebruikelijk een landtegel. Staat er een circusplek op die tegel, handel dan zoals gebruikelijk 1. Landtegel leggen af. Pas bij 3. Puntentellingen afhandelen handel je (zoals in de spelregels staat) decircusplek af.
Je mag geen gewone meeple bij een vestingpost zetten als gevolg van het inzetten van jouw circusdirectrice. Je mag jouw circusdirectrice niet verwijderen als gevolg van een aanval.
Bij de puntentelling van een prestatiefiche dienen meeples die bij vestingposten staan genegeerd te worden, die tellen niet mee.
Als jouw circusdirectrice op een weide ligt, wordt ze tijdens het spel niet als boer gezien, behalve bij de eindtelling. Je mag haar dus niet naar een boerderij verzetten. Je mag een brug op een tegel met een circusplek of acrobatenplek zetten. Bruggen staan andere speelstukken niet in de weg. Als de speelstukken elkaar fysiek in de weg staan, zet ze dan zo neer dat ze op de landtegel passen.
Je mag jouw circusdirectrice op een brug zetten.
Bij de puntentelling van een prestatiefice, tellen meeples op bruggen mee. Jonkvrouwen, of boeren op boerderijen leveren echter geen punten op. Zij zitten in hun gebouw en kunnen het optreden niet zien.
Uitbr. 9 - Herders & Wijngaarden
Bij de puntentelling van een prestatiefiche tellen herders mee.
Tegelverdeling
Gewone tegels
Riviertegels
Fiches
Voetnoten
Kijk op de Pictogrammen pagina voor uitleg over en licensering van de pictogrammen.