Bodes & Burgemeesters

In deze uitbreiding voor Carcassonne laat je jouw burgemeester de strijd aangaan voor de gunst van rivaliserende ridders, totdat de plicht roept en hij naar een crisisoverleg moet gaan. Maak wijs gebruik van jouw bode en vogelverschrikker om jouw invloed nog verder uit te breiden.

In deze uitbreiding voor Carcassonne laat je jouw burgemeester de strijd aangaan voor de gunst van rivaliserende ridders, totdat de plicht roept en hij naar een crisisoverleg moet gaan. Maak wijs gebruik van jouw bode en vogelverschrikker om jouw invloed nog verder uit te breiden.

Algemene informatie en opmerkingen

Markering

De derde editie, kortweg bekend als C3.1, van Bodes & Burgemeesters werd in 2025 uitgegeven door HiG. Deze editie is grafisch gedetailleerder dan eerdere versies en heeft steden met afgekapte gebouwen.

Bevat 12 landtegels, waarvan één riviertegel, en 6 stadhuistegels. Al met al introduceert deze uitbreiding de volgende nieuwe elementen:

• Burgemeester, nieuwe meeple die alleen in steden gebruikt kan worden en de ridders van andere spelers kan vervangen.
• Bode, nieuwe meeple die op wegen gezet kan worden en die na een puntentelling naar aangrenzende wegen of steden verzet kan worden.
• Vogelverschrikker, nieuwe meeple die een boer kan worden (zelfstandig of door vervangen te worden door een gewone meeple).
• Stadhuis, bijzondere tegel die overal past en burgemeesters verwijdert.

Achterzijde Deze uitbreiding is een herziene versie van Burgemeesters & Abdijen waarvan de tweede editie, kortweg met C2 aangeduid, in 2016 werd uitgebracht. De oorspronkelijke uitgave van eerste editie, kortweg met C1 aangeduid, werd in 2007 uitgebracht. Deze oorspronkelijke versies bevatten ook 12 tegels, maar geen riviertegel. Er zaten ook 6 abdijtegels bij in plaats van stadhuistegels. De spelmechanismes en speelstukken van deze eerdere versies waren ook anders: burgemeesters hadden een andere vorm en ander mechanisme, transportwagens hadden een mechanisme vergelijkbaar met bodes, en herenboerderijen als bijzonder speelstuk die in de huidige versie vervangen zijn door de vogelverschrikker.

Speelmateriaal

• 12 landtegels (gemarkeerd met om te helpen bij het scheiden en sorteren van jouw tegels), waarvan één met een rivier.
• 6 stadhuistegel
  
  

 
Landtegels

 
Tegel met rivier

 
Stadhuis

• 6 burgemeesters

• 6 bodes

• 6 vogelverschrikkers

Spelregels

Voorbereiding

Aanvullende voorbereiding

Geef elke speler de burgemeester, bode, en vogelverschrikker in zijn spelerskleur en verder 1 stadhuistegel.

Als je met de mini-uitbreiding  De Rivier speelt, schud je de nieuwe riviertegel door de gebruikelijke riviertegels.

Schud de rest van de nieuwe landtegels door de andere landtegels.

Elk nieuw spel-element wordt uitgelegd aan de hand van de 3 acties:

• 1. Landtegel leggen
• 2. Een meeple zetten
• 3. Puntentellingen afhandelen

Als een actie niet uitgebreid wordt uitgelegd, gelden de basisspelregels.

De burgemeester

2. Een meeple zetten

In plaats van een gewone meeple, mag je jouw burgemeester op een stad op de zojuist door jou aangelegde tegel zetten. Je mag mag de burgemeester in een stad zetten die al bezet is door een burgemeester of een andere meeple. Opmerking: Aangezien de burgemeester een meeple is, mag je geen ridder in een stad zetten die bezet wordt door een burgemeester.

1. Landtegel leggen

In de gunst komen van een ridder

Als een speler een tegel zo aanlegt dat er aan alle vier de zijden van de tegel met jouw burgemeester een tegel ligt, dan mag je meteen zijn vaardigheid activeren:

Als je een gewone meeple in voorraad hebt, vervang de gewone meeple van een andere speler in de stad met jouw burgemeester door 1 van de jouwe uit jouw voorraad. De betreffende speler krijgt de vervangen meeple terug in voorraad.
Je bent in de gunst van de ridder gekomen.

Vervolgens moet je jouw burgemeester terug in voorraad nemen, ongeacht of je gebruik hebt gemaakt van zijn vaardigheid.

Voorbeeld 1: Rood legt een tegel aan waardoor zijn burgemeester aan alle 4 de zijden wordt omringd. Aangezien rood een gewone meeple in voorraad heeft, mag hij de blauwe of gele meeple erdoor vervangen. Rood kiest de blauwe meeple en geeft die terug in voorraad. Daarnaa neemt rood zijn burgemeester weer terug in voorraad.

Kunnen de vaardigheden van meerdere burgemeesters op hetzelfde moment geactiveerd worden, dan wordt dat met de klok mee afgehandeld, te beginnen met de speler die aan de beurt is.

3. Puntentellingen afhandelen

Bij het afhandelen van de puntentelling voor een stad met jouw burgemeester krijg je zoals gebruikelijk punten.
Bij het bepalen van de meerderheid, heeft een gewone meeple een kracht van 1 en de burgemeester heeft een kracht van 0.

Na het afhandelen van de puntentelling moet je jouw burgemeester terug in voorraad nemen.

Voorbeeld 2: Rood heeft een stad met zijn burgemeester afgebouwd. Rood krijgt 4 punten en neemt zijn burgemeester terug in voorraad.

Voorbeeld 3: Een stad met een rode burgemeester en 1 gewone blauwe meeple is afgebouwd. De vaardigheid van jouw burgemeester werd niet geactiveerd.
Blauw heeft de meerderheid omdat zijn meeple een kracht heeft van 1 terwijl de burgemeester van rood een kracht van 0 heeft. Blauw krijgt de punten voor de stad.

Opmerking: Als de vaardigheid van jouw burgemeester in 1. Landtegel leggen geactiveerd werd, is hij al uit de stad verwijderd en neemt hij dus geen deel meer aan de puntentelling.

Eindtelling

De burgemeester doet ook mee bij de eindtelling.

De stadhuistegels

1. Landtegel leggen

Voordat je een nieuwe landtegel trekt, mag je in plaats daarvan jouw stadhuistegel aanleggen. Leg de tegel uit jouw vooraad aan een willekeurige andere tegel aan. Het maakt niet uit welke projecten eraan grenzen. De stadhuistegel past altijd. Andere tegels mogen ook weer aan de stadhuistegel worden aangelegd, ongeacht de projecten die er dan aan grenzen. Projecten die aan een stadhuistegel grenzen worden aan die zijde als afgesloten gezien. Stadhuizen verbinden geen weiden.

De burgemeesters worden naar een crisisoverleg geroepen

Als er burgemeesters op tegels staan die aan één van de vier zijden van de zojuist aangelegde stadhuistegel grenzen, moeten ze zonder hun vaardigheid te activeren teruggenomen worden. Ze worden naar een crisisoverleg geroepen.

Voorbeeld 4: Rood legt zijn stadhuistegel aan en bouwt daarmee een stad af. De tegel met de blauwe burgemeester wordt nu aan alle vier de zijden omringd. Door het aanleggen van de stadhuistegel moet Blue echter zijn burgemeester terug in voorraad nemen zonder diens vaardigheid te activeren. Alleen rood krijgt 6 punten voor de stad.

Als je aan het einde van het spel geen andere tegel kunt aanlegen en je jouw stadhuistegel nog in voorraad hebt, dan moet je die aanleggen, of passen als je die al hebt aangelegd.
Het spel eindigt pas als alle stadhuistegels zijn aangelegd.

2. Een meeple zetten

Je mag geen meeple op een stadhuistegel zetten.

3. Puntentellingen afhandelen

Als projecten door het aanleggen van een stadhuistegel afgebouwd worden, dan vindt hiervoor zoals gebruikelijk een puntentelling plaats. Je krijgt geen punten voor de stadhuistegel zelf. Hoewel hij projecten afbouwt, maakt hij deel uit van noch steden, noch wegen en telt hij ook niet mee voor kloosters of tuinen.

Voorbeeld 5: Rood heeft zijn stadhuis aangelegd en daarmee zijn weg, klooster en stad afgebouwd. Rood krijgt 3 punten voor de weg en slechts 8 punten voor het klooster. Voor de stad krijgt hij geen punten omdat hij in 1. Landtegel leggen zijn burgemeester al teruggenomen heeft.

De vogelverschrikker

2. Een meeple zetten

In plaats van een gewone meeple, mag je jouw vogelverschrikker op een weide van de zojuist aangelegde tegel zetten. Je mag die ook op een weide zetten die al bezet wordt door een andere vogelverschrikker of meeple. Opmerking: Aangezien de vogelverschrikker een meeple is, mag je geen boer meer op een weide zetten die al bezet wordt door een vogelverschrikker.

1. Landtegel leggen

Een vogelverschrikker activeren

Als een speler een tegel zo aanlegt dat er aan alle vier de zijden van de tegel met jouw vogelverschrikker een tegel grenst, mag je onmiddellijk één van zijn vaardigheden activeren:

• Je mag, als je een gewone meeple in voorraad hebt, die als boer bij de vogelverschrikker zetten en de vogelverschrikker terug in voorraad nemen. Het maakt niet uit of er al andere meeples op de weide staan.
• Je mag de vogelverschrikker plat leggen en die niet terugnemen. Een plat liggende vogelverschrikker geldt als een boer.

Wil je geen van beide vaardigheden activeren, dan moet je de vogelverschrikker terug in voorraad nemen.

Voorbeeld 6: Er is een tegel aangelegd zodat jouw vogelverschrikker aan alle 4 de zijden omringd wordt. Rood heeft een gewone meeple in voorraad en mag ervoor kiezen om de vogelverschrikker door die meeple als boer te vervangen, of de vogelverschrikker plat te leggen.
Rood besluit om de vogelverschrikker te vervangen en die terug in voorraad te nemen.

Kunnen de vaardigheden van meerdere vogelverschrikkers op hetzelfde moment geactiveerd worden, dan wordt dat met de klok mee afgehandeld, te beginnen met de speler die aan de beurt is.

3. Puntentellingen afhandelen

Eindtelling

Vogelverschrikkers doen mee bij de puntentelling voor boeren. Bij het bepalen van de meerderheid heeft een liggende vogelverschrikker een kracht van 1 net als een gewone meeple. Een staande vogelverschrikker heeft een kracht van 0. De puntentelling wordt verder zoals gebruikelijk afgehandeld.

Voorbeeld 7: Bij de puntentelling van de boeren hebben de liggende vogelverschrikker van rood en de blauwe boer elk een kracht van 1. De staande vogelverschrikker van geel heeft een kracht van 0. Dientengevolge krijgen rood en blauw de punten voor de weide.

De bode

2. Een meeple zetten

In plaats van een gewone meeple, mag je ook jouw bode op een weg op de zojuist aangelegde tegel zetten.

3. Puntentellingen afhandelen

Bij het bepalen van de meerderheid op een weg, heeft de bode een kracht van 1' net als een gewone meeple. Tel de weg zoals gebruikelijk.

'Nadat een weg met jouw bode is afgebouwd en geteld, mag je die terug in voorraad nemen of langs de afgebouwde weg naar de "volgende" weg of stad verzetten. Welke wegen en steden in aanmerking komen hangt af van waar de weg met de bode eindigt (zie onder). Als er meerdere wegen of steden in aanmerking komen, mag je zelf kiezen. Als de gekozen stad of weg uit meerdere tegels bestaand, mag je de bode op een tegel naar keuze zetten.

Opmerking: Het kan voorkomen dat je de bode (of een andere meeple) in 2. Een meeple zetten zet en de bode in dezelfde beurt (in 3. Puntentellingen afhandelen) verzet.

De bode rijdt naar de volgende weg

Als de afgebouwde weg bij een splitsing eindigt waar ook andere wegen eindigen, mag je de bode op één van die wegen zetten. De gekozen weg mag niet afgebouwd zijn. Het maakt niet uit of de weg al door meeple bezet wordt.

Onder splitsingen vallen ook dorpen, kloosters of andere landschapselementen waar meerdere wegen eindigen. Splitsingen spreiden zich niet uit over meerdere tegels.
Steden, weiden en stadhuizen zijn geen splitsingen.

Voorbeeld 8: Een weg met de bode van rood is afgebouwd. Rood krijgt 3 punten en besluit om zijn bode niet terug in voorraad te nemen. In plaats daarvan, zet rood die op één van de onafgebouwde wegen die met één van de splitsingen verbonden is. Rood kiest één van de wegen die bij het klooster eindigt (ook al heeft blauw daar al een meeple).

Worden er wegen met meerdere bodes afgebouwd, dan worden die met de klok mee afgehandelde, te beginnen met de speler die aan de beurt is.

De bode rijdt naar de volgende stad

Als de afgebouwde weg bij een stad eindigt, mag je de bode naar deze stad verzetten. De stad mag niet afgebouwd zijn. Het maakt niet uit of de stad al bezet wordt door een meeple.

Voorbeeld 9: En weg met de rode bode wordt afgebouwd. Rood krijgt er de punten voor een besluit zijn bode niet terug in voorraad te nemen.
In plaats daarvan, verzet hij de bode naar de onafgebouwde stad aan het einde van de weg, ondanks dat daar al een blauwe meeple op staat.

Bij het bepalen van de meerderheid in steden heeft de bode een kracht van 1. Handel de puntentelling voor de stad zoals gebruikelijk af en neem de bode terug in voorraad.

Speciale landtegels

De weide boven de stad loopt langs de rivier door. De weide aan de onderkant is gescheiden in twee delen.

De brug verbindt het bovenste en onderste deel van de stad. De andere stad wordt niet onderbroken door de brug en loopt van links naar echts door.

Samenvatting

Burgemeester Type: Meeple Kracht: 0 Inzetbaarheid: Stad Plaatsingsregel: In plaats van een meeple Bijzondere vaardigheid: Kan in reeds bezette steden gezet worden; Indien aan alle 4 de zijden omringd → je mag een gewone meeple van een tegenspeler vervangen door een van jezelf.

Vogelverschrikker Type: Meeple Kracht: 0 (staand); 1 (liggend) Inzetbaarheid: Weide Plaatsingsregel: In plaats van een meeple Bijzondere vaardigheid: Kan op reeds bezette weiden gezet worden; Indien aan alle 4 de zijden door tegels omringd → Je mag de vogelverschrikker vervangen door een boer van jouw kleur of hem neerleggen als boer.

Vrouwelijke meeple Type: Meeple Kracht: 1 Inzetbaarheid: Weg Plaatsingsregel: In plaats van een meeple; op wegen zonder meeple Bijzondere vaardigheid: Na de puntentelling voor een weg met een bode → Verzet de bode naar een aangrenzende weg of stad of neem hem terug in voorraad.

Raadhuistegel Leg de stadhuistegel aan in plaats van een landtegel te trekken. Deze tegel past overal en sluit projecten aan zijn randen af. Verwijder alle burgemeesters van de 4 aangrenzende tegels zonder hun vaardigheid te activeren.

Overige uitbreidingen

Dit gedeelte bevat aanvullende informatie over combinaties met andere Carcassonne-uitbreidingen.

Algemene opmerkingen:

Burgemeesters worden alleen voor crisisoverleg opgeroepen als een stadhuistegel in 1. Landtegel leggen wordt aangelegd. Later in het spel mag je jouw burgemeester op aan stadhuistegels grenzende tegels zetten zonder die terug te hoeven nemen.

Als je jouw landtegel zo hebt aangelegd dat deze aan alle 4 de zijden omringd wordt, mag je er in 2. Een meeple zetten jouw burgemeester op zetten en onmiddellijk diens vaardigheid activeren. Daarna neem je de burgemeester zoals gebruikelijk terug in voorraad.
Hetzelfde geldt voor jouw vogelverschrikker. Als je jouw vogelverschrikker aangrenzend aan 4 andere tegels inzet, mag je één van zijn vaardigheden onmiddellijk activeren of je moet hem zoals gebruikelijk onmiddellijk terug in voorraad nemen.
Het spel eindigt als geen enkele speler in diens beurt nog een tegel, inclusief diens stadhuistegel, kan aanleggen. Sla zonodig spelers over.
Een vogelverschrikker die op een weide staat is geen boer en krijgt dus aan het einde van het spel geen punten voor de weide. (09/2025)

Twee burgemeesters die op een afgebouwde stad staan krijgen daar zoals gebruikelijk punten voor, aangezien ze de meerderheid delen met een kracht van 0. (10/2025)

Uitbr. 1 - Kathedralen & Herbergen

Bij de puntentelling van een weg met een herberg met jouw bode, krijg je zoals gebruikelijk de bonus voor de bode.

Bij de puntentelling van een stad met een kathedraal en met jouw bode, krijg je zoals gebruikelijk de bonus voor de kathedraal.
Je mag de vaardigheid van de burgemeester niet gebruiken om een grote meeple te vervangen. Je mag alleen gewone meeples vervangen. (10/2025)
Je mag de vaardigheid van de burgemeester niet gebruiken om een gewone meeple door een grote meeple te vervangen. Je mag alleen een gewone meeple door een andere gewone meeple vervangen. (10/2025)

Je mag de vaardigheid van de vogelverschrikker niet gebruiken om die door een grote meeple te vervangen. Je mag die alleen door een gewone meeple vervangen of hem plat leggen. (10/2025)

Uitbr. 2 - Kooplieden & Bouwmeesters

Je mag de bouwmeester niet aan jouw burgemeester of bode toewijzen.

Je kunt geen dubbele beurt veroorzaken door het aanleggen van jouw stadhuistegel.
Als je een stad afbouwt door jouw stadhuistegel aan te leggen, ontvang je zoals gebruikelijk de handelswarenfiches.

Het is niet mogelijk om varken aan je vogelverschrikker toe te wijzen, zelfs al zet je jouw vogelverschrikker op een tegel die al aan 4 andere tegels grenst (waarmee je hem kan omzetten in een boer).

Uitbr. 3 - Draak & Fee

Tijdens de beweging van de draag, mag de draak stadhuistegels passeren.

De draak vreet ook burgemeesters, bodes, en vogelverschrikkers (ook vogelverschrikkers die boer zijn geworden).
Je mag de fee aan jouw burgemeester, bode, of vogelverschrikker toewijzen.
Je mag de vaardigheid van een burgemeester onmiddellijk activeren als je die via een magische poort in een stad op een landtegel zet waar al aan alle 4 de zijden tegels grenzen. (10/2025)

Je mag de vaardigheid van een vogelverschrikker onmiddellijk activeren als je die via een magische poort in een weide op een landtegel zet waar al aan alle 4 de zijden tegels grenzen. (10/2025)

Uitbr. 4 - Torens & Dieven

Je mag een wachter op een toren zetten als je jouw stadhuistegel binnen het bereik van die toren hebt aangelegd.
Je mag geen burgemeester, bode, of vogelverschrikker als wachter inzetten.

Uitbr. 6 - Tournooien & Emblemen

>> Emblemen en nominaties

Je mag geen burgemeester, bode, of vogelverschrikker nomineren. Je mag de vogelverschrikker echter wel nomineren als die omgezet is naar een boer.
Je mag geen meeple nomineren als je jouw stadhuistegel hebt aangelegd.
Als je een genomineerde meeple vervangt door de vaardigheid van de burgemeester te activeren, dan neemt de betreffende speler zijn embleem terug in voorraad.

>> Stadhuistegels en toernooien

Stadhuistegels tellen niet mee voor het bepalen van de toernooiwaarde (zelfs niet bij een weidetoernooi). Echter, als er bij de 8 aan de door jou genomineerde boer aangrenzende tegels stadhuistegels zijn, dan wordt jouw toernooiwaarde wel verhoogd met de 16 mogelijke tegels daaromheen.
Als je een prijs gewonnen hebt en er een prijstegel voor je ligt., trek je voordat je die aanlegt zoals gebruikelijk een landtegel, maar je mag er ook voor kiezen in plaats daarvan jouw stadhuistegel aan te leggen. Hoe dan ook, je moet de prijstegel eerst aanleggen.
Als je geen tegel meer kunt trekken omdat de huidige stapel op is, dan mag je het toernooi afhandelen of in plaats daarvan jouw stadhuistegel aanleggen. Als je de stadhuistegel niet aanlegt, dan moet je het toernooi zoals gebruikelijk afhandelen.

>> Einde van het spel

Het spel eindigt als geen enkele speler in zijn beurt nog een tegel kan aanleggen, inclusief hun stadhuistegel. Sla zo nodig spelers over. Heb je niet alleen jouw stadhuistegel, maar ook een prijstegel voor je liggen, dan moet je de prijstegel aanleggen voordat je jouw stadhuistegel aanlegt. Als je jouw prijstegel aanlegt, dan moet je ook jouw stadhuistegel aanleggen als je die nog hebt.

Uitbr. 7 - Aanval & Afweer

Je mag geen burgemeester, bode, of vogelverschrikker bij een vestingpost zetten.

Je mag geen meeple bij een vestingpost zetten als gevolg van het inzetten van jouw burgemeester, bode, of vogelverschrikker, noch als gevolg van het omzetten van jouw vogelverschrikker naar een boer.
Je hoeft geen burgemeester, bode, of vogelverschrikker te verwijderen als gevolg van een aanval.

Je mag geen meeple op een vestingpost zetten als je de bode na een puntentelling naar een nieuwe weg of stad verzet. (10/2025)

Uitbr. 8 - Burchten & Bruggen

Je mag geen burcht bouwen op een stad die aan één of meer stadhuistegels grenst ook niet als die stad uit precies twee stadsdelen bestaat.

Je mag jouw burgemeester niet op een burcht zetten, noch een burcht op een stad bouwen die bezet wordt door jouw burgemeester of bode.
Je mag jouw bode op een brug zetten. De bode mag ook langs bruggen verzet worden, aangezien die deel uitmaken van de weg.
Je mag jouw vogelverschrikker naar een boerderij verplaatsen als die al omgezet is naar een boer of in diezelfde beurt omgezet wordt naar een boer.
Bij de puntentelling van jonkvrouwen tellen burgemeesters en bodes niet mee.

Als je een vogelverschrikker geactiveerd hebt en die vervangen hebt door een gewone meeple als boer, dan mag je die boer in dezelfde beurt naar een boerderij verzetten. (10/2025)

Uitbr. 10 - Circus & Artiesten

Je mag geen burgemeester, bode, of vogelverschrikker als acrobaat inzetten.

Bij de puntentelling van presatiefiches, tellen burgemeesters, bodes, en vogelverschrikkers mee.
Acrobatenplekken en circusplekken gelden voor wat betreft het verzetten van jouw bode als kruisingen.
Je mag de vaardigheid van de burgemeester niet gebruiken om een circusdirectrice te vervangen. Je mag alleen gewone meeples vervangen. (10/2025)
Je mag de vaardigheid van de burgemeester niet gebruiken om een gewone meeple door een circusdirectrice te vervangen. Je mag een gewone meeple alleen door een andere gewone meeple vervangen. (10/2025)

Je mag de vaardigheid van een vogelverschrikker niet gebruiken om die door een circusdirectrice te vervangen. Je mag hem alleen door een gewone meeple vervangen om hem plat leggen. (10/2025)

De Abt

Stadhuistegels hebben geen effect op de puntentelling voor de abt wanneer die wordt teruggehaald, aangezien deze tegel niet meetelt voor kloosters en tuinen. (10/2025)

Tegelverdeling

Gewone tegels

Totaal aantal tegels: 11

 ×1

Klooster

 ×1

2× Binnenweide + Stadsbrugviaduct

 ×1

(W)

 ×1

Binnenweide

 ×1

(K)

 ×1

 ×1

 ×1

 ×1

 ×1

(S)

 ×1

Doorlopende weg + (B)

Sommige tegels hebben een kleine illustratie. De letters tussen de haakjes geven aan welke illustratie op elke tegel staat:

 

B | Boerderij

 

K | Koeienstal

 

W | Watertoren

 

S | Struikrovers

Opmerking: De kleine afbeeldingen van een koeienstal, een varkensstal en een ezelsstal worden gezamenlijk als schuren of stallen aangeduid.

Riviertegels

Totaal aantal tegels: 1

 ×1

Stadhuistegels

Totaal aantal bijzondere tegels: 6

 ×6

Stadhuis

Voetnoten

Kijk op de Pictogrammen pagina voor uitleg over en licensering van de pictogrammen.